SAN EAGRÁN SEO:

Dátheangachas in Oileán Iathghlas eile Dé

Saoirse, Státaíocht nó "None of the Above"; Stadas Polaitiúil Phórto Ríco

Cartún le Rachel Hartman

Léirmheas: Fios Feasa Irish Interactive Media

Review: IrishNow!
New CD offers a
murky introduction
to the Irish language

Cartlann : Eagrán 10 : Leathanach 2

Saoirse, Státaíocht nó
"None of the Above":
Stadas Polaitiúil Phórto Ríco

le Brian Ó Dubhghaill

Tá sé luaite ag Eóin Mac Con Uladh (san alt thuas) gur "mhol Teach na nIonadaithe bille a dhéanfadh den Bhéarla an t-aon teanga oifigiúil" i bPórto Ríco má éiríonn sí ina stát. Tugtar an "United States-Puerto Rico Political Status Act" (H.R. 856) ar an mbille seo.

De réir H.R. 856, a leag amach plean le haghaidh shocrú stadais polaitiúil Phórto Ríco, bhí pobalbhreith i bPórto Ríco i Mí na Nollag, 1998, le fáil amach cad é mian na ndaoine ina leith seo. Bhí cúig rogha ann: 1) Státaíocht, 2) Neamhspleáchas, 3) Comhlathas, 4) Comhcheangal Saor (.i. "free association"), nó 5) Rogha ar bith. Agus cad a tharla ach go roghnaigh morchuid mhuintir Pórto Ríco (50.2%) "rogha ar bith!" Rug rogha na státaíochta an dara áit (46.5%).

Thug eagarfhocal an Washington Post "flop" ar na torthaí agus dúirt an New York Times, "the only clear message from the recent plebiscite in Puerto Rico is that the question of the island's political future remains deeply divisive."

Cén fáth a bhfuil na cúrsaí seo trína chéile? Tá daoine ann a déarfadh go raibh lámh ag an gcampa úd atá ar thaobh an Chomhlathais. I bpobalbhreith eile i 1993, roghnaigh 48.6% de na daoine a vótáil an chomhlathas, ach bhí an míniúchán a tugadh ar a rogha sin mídhleathach de réir na gcúirtí Meiriceánacha. (Sa bpobalbhreith is déanaí, bhí míniúchán eile ann nach dtabharfadh gealltanas saoránachta síoraí dosna Pórto Rícígh.)

Tá daoine eile ann a déarfadh go dteastaíonn "free ride" ó Phórto Rícigh áirithe. I láthair na huaire, ní gá do Phórto Rícigh cáineacha Fedéarálacha a íoc, rud a athródh dá n-éireodh Pórto Ríco ina stát.

Agus tá daoine a déarfadh go bhfuil faitíos ar muintir Phórto Ríco go gcaillfidh siad a gcultúr agus a dteanga má éirigh sé le campa na státaíochta. Tá Eduardo Arocho ina stiúrthóir ag an Puerto Rican Cultural Center i Siceago, eagraíocht atá an-dhíograiseach ar son an neamhspleáchais agus ar son chás na bpriosúnaithe polaitiúla Pórto Ríceacha. Dar leis, "statehood would mean the loss of Puerto Rico's language and culture." Thairis sin, creideann Arocho go bhfuil H.R. 856 é féin mídhleathach, de réir an dlí idirnáisiúnta.

Tá próiseas áirithe leagtha amach ag an UN i gcóir díchóilínithe, arsa Arocho liom, a deir gur gá do thír mar na Stáit Aontaithe a cuid airm a tharraingt amach, smacht rialtais a thabhairt do chorp neodrach (an UN), priosúnaithe polaitiúla a scaoileadh, srl. Ina dhiadh sin, bheadh ceart ag gach náisiúnach votáil i bpobalbhreith, bíodh cónaí air áit ar bith, rud nach raibh fíor dosna 3 milliún Pórto Ríceach a raibh cónaí orthu sna Stáit le linn na pobalbreithe is deireannaí.

Cosúil leis a lán ábhar eile, tá idir imní eacnamaíoch agus ceisteanna idéalachais ann. Ach, má éiríonn Pórto Ríco ina stát, beidh grúpaí mar Láthair Cultúrtha na bPórto Ríceach i Siceago, atá ag obair ar son an neamhspleáchais, mídhleathach ar fad, de réir an dlí in aghaidh na ceannairce.

An méid sin ráite, is ceisteanna inphléite iad seo anois. Nuair a chuaigh H.R. 856 go dtí an Seanad, áit ar tugadh S. 472 air, dhiúltaigh an slua faoi smacht na bPoblachtach ceist stadais polaitiúil Phórto Ríco a chur chun cinn.

Graffítí Pórto Ríceach náisiúnaíoch ar taobh thiar Siceago.